Zorgplicht: een genuanceerde, pragmatische houding op basis van feiten en rede

De zorgplicht van ondernemingen in de geglobaliseerde waardeketens is voer voor grondige denkoefeningen, zowel op nationaal als op Europees niveau. Het VBO neemt actief deel aan die debatten.


Olivier Joris, COMPETENTIECENTRUM EUROPA & INTERNATIONAAL
19 oktober 2021

Het voorkomen van schendingen van de mensenrechten in de internationale handel houdt heel wat ondernemingen en sectoren bezig en staat centraal in hun internationale activiteiten. Er lopen tal van initiatieven, die zijn gebaseerd op internationale richtsnoeren (bv. VN, OESO, IAO) of voortvloeien uit Europese verplichtingen (bv. zorgplicht met betrekking tot de invoer van bepaalde ertsen of hout, rapporteringsverplichtingen inzake duurzaamheid enz.).

De ondernemingen hebben daar dus een rol in te spelen willen die rol ook opnemen. Maar eventuele nieuwe verplichtingen moeten wel steek houden, met andere woorden haalbaar zijn voor onze ondernemingen, waarvan 90% kmo’s. Het VBO schuift daartoe 6 sleutelprincipes naar voren:

1) Er moet voorrang worden gegeven aan het toekomstig Europees kader dat op dit moment wordt uitgewerkt in de EC, om een voldoende groot level playing field te creëren. Het zou totaal contraproductief zijn om in België te willen voorlopen op dat toekomstig Europees kader, zoals bepaalde partijen in de federale coalitie voorstellen (de linkse partijen dienden daartoe in april 2021 een wetsontwerp in). Dat zou de interne markt verder versnipperen en zou onze ondernemingen confronteren met een mozaïek van niet op elkaar afgestemde nationale kaders.

2) Het is belangrijk om te kiezen voor een sectorale aanpak, aangezien de situaties op het terrein en de specificiteiten van de productie- of bevoorradingsketens danig variëren van (sub)sector tot (sub-)sector.

3) Het is ook belangrijk om te vertrekken vanuit een inspanningsverbintenis en niet vanuit een resultaatsverbintenis, d.w.z. een proces van continue verbetering zodat we eventuele problemen in de waardeketens kunnen vermijden, erop kunnen anticiperen, ze kunnen opsporen en ze kunnen oplossen.

4) Een bedrijf heeft alleen directe invloed op zijn eigen acties (cf. zijn eigen faciliteiten) en mogelijk op die van zijn directe leveranciers of onderaannemers (via contractuele clausules). Buiten die directe sfeer proberen ondernemingen natuurlijk alle problemen in de rest van de keten te voorkomen, maar dan eerder op vrijwillige basis. Ze kunnen dus niet wettelijk aansprakelijk worden gesteld voor daden van derden.

5) Ook is het belangrijk om de evenredigheid te garanderen. Er moet bijzondere aandacht gaan naar de middelen waarover de ondernemingen, en de kmo’s in het bijzonder, daadwerkelijk beschikken. Zij mogen niet in de rol van waakhond worden geduwd. Dat gevoel voor proportionaliteit moet gepaard gaan met een principe van gedeelde verantwoordelijkheid tussen ondernemingen, vakbondsorganisaties en overheden (binnen de EU en in derde landen). Elk initiatief dat erop gericht zou zijn om de overheden te deresponsabiliseren (in het bijzonder op het terrein) en alle verantwoordelijkheid door te schuiven naar de bedrijven, is onaanvaardbaar.

6) Tot slot moet elk nieuw wetgevend initiatief de bedrijven een optimale rechtszekerheid bieden. Dat moet onder andere gebeuren aan de hand van duidelijke, ondubbelzinnige definities, gebaseerd op erkende internationale standaarden, door garanties tegen juridisch ongegronde klachten enz. Een wildgroei aan nationale initiatieven gaat rechtstreeks in tegen die rechtszekerheid.

Die principes zijn geen abstract gegeven. Ze vloeien voort uit de praktijkervaring van onze ondernemingen en moeten dus centraal staan in de lopende denkoefening over de nieuwe verplichtingen voor ondernemingen.

VBO – Het VBO voert verschillende sensibiliseringsacties over de zorgplicht. Zo nam het vorige maand deel aan een hoorzitting in de Kamer over het onderwerp en organiseert het deze week een workshop voor de politieke wereld. Daar worden verschillende initiatieven van sectoren en ondernemingen voorgesteld die getuigen van de verscheidenheid van de bestaande situaties en de wens van de ondernemingen om die pragmatisch en proactief aan te pakken. Het VBO hoopt dat die initiatieven kunnen bijdragen tot een objectief en sereen debat over dit gevoelige en complexe onderwerp, waarvoor alle betrokken actoren (ondernemingen, overheden, vakbonden, ngo’s) in alle schakels van de keten zich moeten engageren, in België, Europa en over heel de wereld.

Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.


VBO-NIEUWSBRIEVEN

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.