Internationale norm tegen geweld en pesten op het werk – Na de woorden ook de daden?

De Internationale Arbeidsconferentie, de jaarlijkse bijeenkomst van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) in Genève, sloot op 21 juni af met het goedkeuren van een wereldwijde norm (Conventie in IAO-jargon) tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk, samen met een aanbeveling over het thema. Dat gebeurde met een overgrote meerderheid en met dans en gezangen. Het gaat om de eerste IAO-standaard sinds 2011. Dat er een conventie werd aangenomen door de 187 aangesloten landen is op zich baanbrekend. De vraag is evenwel of hiermee ook op het terrein significante vooruitgang geboekt kan worden in het bannen van elke vorm van geweld en grensoverschrijdend gedrag uit de wereld van werk.

Monica De Jonghe, ALGEMENE DIRECTIE
03 juli 2019

De tekst beoogt om werknemers in de breedste betekenis te beschermen tegen geweld en grensoverschrijdend gedrag, inclusief via informatie- en communicatietechnologie, op elke plaats waar ze voor of door hun werk moeten zijn met inbegrip van verplaatsingen en sociale activiteiten. De conventie erkent dat iedereen recht heeft op een wereld van werk vrij van geweld en pesterijen. Ze is van toepassing op alle sectoren, zowel privé als publiek. Alle actoren dienen zich te onthouden van dergelijk gedrag en op te treden als het zich toch zou voordoen. Er wordt voorzien in overlegd beleid op ondernemingsniveau met passende maatregelen op basis van risicoanalyse, en met informatie en opleiding. Daarnaast vraagt de conventie aan de lidstaten om klachtenprocedures, beschermingsmechanismen voor slachtoffers, getuigen of informanten, onderzoek, bemiddeling, sancties en bijstand aan slachtoffers én daders te voorzien.

De timing en relevantie konden niet beter in het licht van de nog steeds nazinderende wereldwijde #metoo-uitroep tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag. De Conventie wil een duidelijk, praktisch en actiegericht kader aanreiken om zo een gedragswijziging  te bewerkstelligen met waardigheid en respect als basis. Het is de eerste keer dat een internationaal verdrag op papier zet dat iedereen recht heeft op een wereld van werk zonder geweld en pesterijen. Goed nieuws dus, zou je denken. Dat klopt ook voor een stuk, het is zeker een opsteker. Het akkoord is immers een krachtig internationaal signaal dat aanzet tot reflectie, dingen zichtbaar en bespreekbaar poogt te maken en de impact en het onaanvaardbaar karakter van geweld en pesterijen in de verf zet. Toch vallen er enkele serieuze kanttekeningen te maken. Zo kregen de werknemersdelegatie en de meeste overheden het niet over hun lippen om expliciet te stellen dat ook werkgevers het slachtoffer kunnen zijn. Dat is hoogst merkwaardig in een huis dat tripartisme als haar belangrijkste en unieke eigenschap naar buiten draagt. Werkgevers horen dus blijkbaar thuis onder de noemer ‘andere personen in de wereld van werk’ en blijven een tweederangsgroep in het wereldparlement van de arbeid. Dat is geen zelfbeklag, maar een loutere vaststelling. Het zal werkgevers ook niet tegenhouden om in actie te schieten. Geweld en pesten hebben immers een negatieve impact op de arbeidsorganisatie, op de arbeidsrelaties, de motivatie en het engagement van werknemers, de reputatie van de onderneming, de kwaliteit van het geleverde werk en de productiviteit.

Helaas is er nog een ernstiger punt van kritiek. De conventie mist namelijk de kans om met eenduidige universele definities de vinger te leggen op de praktijken die we willen uitroeien. Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag worden op één hoop gegooid als “een resem onaanvaardbare gedragingen en praktijken of dreigementen daartoe die als doel of resultaat fysiek, psychologisch of seksueel letsel (kunnen) hebben”. De uitdrukkelijke vraag van werkgevers om geweld en pesterijen als afzonderlijke concepten duidelijk te omschrijven werd verworpen. Een lijst met kwetsbare groepen (o.a. LGBT) kreeg enkel de steun van de werkgeversdelegatie en werd door de werknemers en een meerderheid van overheden weggestemd. Het wordt dan maar overgelaten aan het nationale niveau om de definities uit te klaren, als één geheel of als afzonderlijke concepten. De genderdimensie wordt wel te pas en te onpas naar voren geschoven, maar concreet worden mag of wil men blijkbaar niet. Het laat de deur wagenwijd open om cultureel of religieus geïnspireerde vormen van grensoverschrijdend gedrag of stereotypering verder te gedogen. Het heftig verzet, met vertoon van gedrag dat we hier aan de kaak willen stellen, vanuit het Midden-Oosten en heel wat Afrikaanse landen, inclusief hun werkgeversdelegaties, tegen een vermelding van LGBT als aandachtsgroep voor het preventiebeleid spreekt voor zich. Het feit dat gedurende de conferentie verschillende gevallen van ongepast gedrag ten opzichte van vrouwen werden genoteerd, is meer dan veelbetekenend. Een ngo-medewerkster van een vrouwenrechtenbeweging vond het ook nog eens nodig om in de vergadering aan cybershaming/pesten te doen met nota bene een vrouw als slachtoffer. We streven dan wel een nobel doel na, maar de weg ernaartoe heeft veel weg van een slangenkuil …

Het instrument treedt officieel in werking 12 maanden nadat tenminste 2 lidstaten het hebben geratificeerd. De verwachting is dat dit vrij snel zal gebeuren. Vermoedelijk zullen de landen die al een wettelijk kader hebben de spits afbijten. In België hebben we al jaren een uitgebreide wetgeving, maar dan nog vergt het dagelijkse inspanningen om het gedrag van medewerkers in goede banen te leiden. Regels en procedures zijn immers vaak ontoereikend als het gaat om hoe mensen met elkaar omgaan op het werk. Werkgevers doen wat mogelijk is om iedereen in de beste omstandigheden te laten presteren. Dat kan alleen als alle collega’s en andere personen die in contact komen met werknemers ook de beste bedoelingen hebben. Als VBO verwijzen we nogmaals naar de vuistregels die we zelf enkele jaren geleden lanceerden.

Wie weet zullen we internationaal ook een paar ‘hypocriete’ of minimalistische ratificaties zien van landen die vooral de schijn willen ophouden. Let wel, ook in onze ‘westerse’ beschaving valt er nog een lange weg af te leggen. Maar we noemen nu al wel man, vrouw, paard en alles daartussen en zorgen voor hulpkanalen, procedures, informatie, opleiding, bemiddeling en bestraffing. Wat ratificatie en toepassing betreft in die landen waar waardig werk en respect voor de geestelijke en fysieke integriteit van werknemers, vrouwen, andersdenkenden en
-voelenden in het bijzonder vaak nog een loos begrip is, valt het ergste te vrezen. We hebben gesurft op de #metoo-golf, steken een dikke pluim op onze hoed maar laten het bij een schot voor de boeg … Een gemiste kans!


Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.

VBO-NIEUWSBRIEF IMPACT

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.