Hoe de overheidsfinanciën weer gezond maken?

Onlangs werden er twee studies bekendgemaakt die van groot belang zijn voor het debat over hoe de Belgische overheidsfinanciën opnieuw gezond te maken. Volgens het laatste advies van de Hoge Raad voor Financiën is er immers nog een inspanning van ongeveer 14 miljard euro nodig om, zoals de Europese Commissie vraagt, de begroting van de nv België tegen 2017 met een structureel overschot van 0,75% van het bbp af te sluiten. 

De eerste studie werd gepubliceerd door de Europese Commissie en gaat over de omvang en de samenstelling van de belastingdruk in de verschillende Europese landen (1). De tweede studie werd gemaakt door de Nationale Bank en analyseert de overheidsuitgaven in meer detail (2).

Belastingdruk op historisch hoog niveau
Op het vlak van de inkomstenzijde is de conclusie dat de belastingdruk zich vandaag op een historisch hoog niveau bevindt. Nog nooit in de afgelopen 40 jaar was de belastingdruk zo hoog als vandaag! En in tegenstelling tot wat men soms hoort, is deze belastingdruk niet enkel hoog op arbeid, maar ook op consumptie en kapitaal: telkens ligt de impliciete belastingdruk bij ons hoger dan het gemiddelde van onze drie buurlanden (zijnde Duitsland, Frankrijk en Nederland) en het gemiddelde van de eurozone. En alle discours van de afgelopen maanden over de mogelijke invoering van een vermogens(winst)belasting ten spijt, ook op het vlak van de belastingen op het vermogen (bv. successie- en schenkingsrechten, onroerende voorheffing, registratierechten, taks op beursverrichtingen, taks op verzekeringspremies,…) bevinden we ons al op een tweede plaats in de eurozone (na Frankrijk). De extra inkomsten die er sinds 2010 zijn bijgekomen, werden bovendien niet uitsluitend gebruikt om het begrotingstekort te verminderen. Zoals de Nationale Bank aantoont, werd een deel – in tegenstelling tot in de rest van de eurozone – ook aangewend om de overheidsuitgaven verder te laten stijgen. Hierdoor bevinden de primaire uitgaven (d.w.z. de totale overheidsuitgaven exclusief de rentelasten) zich vandaag op een niveau van maar liefst 51,3% van het bbp. Niet alleen op het niveau van de federale overheid (+2,4% gemiddeld per jaar sinds 2000) en de sociale zekerheid (+2,8%) stegen de uitgaven sneller dan het bbp (+1,2%), ook op het niveau van de gemeenschappen en de gewesten (+2,6%) en de lokale overheden (2%) was dit het geval.

Focus op de lopende overheidsuitgaven
Bovenstaande cijfers tonen, zonder enige twijfel, aan dat het gros van de komende begrotingsinspanning op het niveau van de overheidsuitgaven zal moeten plaatsvinden. Zoals de Nationale Bank in haar recente studie aantoont, is de uitdaging evenwel enorm. Zo zal bijvoorbeeld een reële bevriezing van de overheidsuitgaven (d.w.z. dat de uitgaven enkel nog maar mogen stijgen met de index) op het niveau van de nv België in de komende drie jaar niet voldoende zijn om 100% van de budgettaire inspanning langs de uitgavenkant te realiseren. In haar studie besteedt de Nationale Bank vervolgens aandacht aan waar er best bespaard wordt. Zo merkt ze bijvoorbeeld op dat zowel de sociale uitkeringen, als het aantal ambtenaren (vooral op het niveau van Entiteit II, d.w.z. de gewesten, de gemeenschappen en de lokale overheden), als de subsidies (bv. investeringstoelagen aan de NMBS, uitgaven voor dienstencheques en andere activeringsmaatregelen die gericht zijn op werknemers uit bepaalde doelgroepen) in België gevoelig hoger liggen dan het gemiddelde van de eurozone. Bovendien zijn deze in de afgelopen jaren ook aanzienlijk sneller gestegen dan het bbp. Het is dan ook hier waar er, volgens de Nationale Bank, in eerste instantie naar besparingen moet worden gezocht (via bv. een meer efficiënte overheid, langer werken, meer activering,…). Dergelijke uitgavenbesparingen zullen bovendien op termijn niet enkel de begroting ten goede komen, maar ook onze  potentiële groei. Bij een vermindering van de publieke investeringen (bv. in infrastructuur, onderwijs, R&D,…) is dit duidelijk niet het geval, waardoor dergelijke besparingen dan ook best worden vermeden.

 

Middellange termijn centraal stellen
Op korte termijn kan het zijn – afhankelijk van wat andere landen doen, wat de strategie zal zijn van de Europese Centrale Bank, hoe de financiële markten onze begrotingsinspanningen zullen evalueren – dat dergelijke maatregelen een (licht) negatief effect zullen hebben op onze economische groei. De Nationale Bank roept evenwel op om hiervoor niet te zwichten en duidelijk een middellangetermijnperspectief aan te nemen. Gezonde overheidsfinanciën zijn immers niet alleen van cruciaal belang om de vergrijzing te financieren, maar zullen ook de rentelasten verminderen (omdat de schuldgraad afneemt), waardoor er opnieuw middelen vrijkomen om weer in de economie te investeren (via bv. een verlaging van de belastingdruk en/of hogere publieke investeringen). Bovendien hebben uitgavenbesparingen (met uitzondering dan van een vermindering van de publieke investeringen), volgens de Nationale Bank, op termijn een veel gunstigere impact op onze potentiële groei dan nog maar eens een verhoging van de belastingen. En meer dan vijf jaar crisis moet ons hebben geleerd hoe belangrijk een hoge economische groei is voor de creatie van jobs en voor het vrijwaren van een inclusieve samenleving.

Vandaag bestaat de mogelijkheid om op alle beleidsniveaus gedurende vijf jaar ongestoord te regeren. De sterren hebben nog nooit zo gunstig gestaan voor het voeren van een middellangetermijnbeleid. Laten we deze kans dan ook ten volle grijpen. 

(1) Klik hier voor de studie 'Taxation trends in the European Union'
(2) Klik hier voor de studie 'Zijn de overheidsuitgaven de sleutel voor een succesvolle sanering?'

Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.


VBO-NIEUWSBRIEVEN

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.