© belga

Ook de wetgever moet zorgvuldig zijn

Ondernemingen worden geconfronteerd met steeds meer gedetailleerde wetgeving, die zij zorgvuldig moeten naleven om aansprakelijkheid te vermijden. Bijkomend moeten ondernemingen, en hun bestuurders, rekening houden met de algemene zorgvuldigheidsnorm uit het aansprakelijkheidsrecht. Die norm sanctioneert gedrag dat niet gesteld zou worden door een normale, zorgvuldige en voorzichtige onderneming in dezelfde omstandigheden. Het betreft een essentieel open norm, die finaal, na de feiten, door de rechtspraak wordt ingevuld.


Arie Van Hoe, COMPETENTIECENTRUM RECHT & ONDERNEMING
25 januari 2023

Maar wat met de overheid? Wordt het gedrag van de overheid getoetst aan diezelfde algemene zorgvuldigheidsnorm? Wat de uitvoerende en de rechterlijke macht betreft, was reeds langer duidelijk dat een dergelijke toetsing mogelijk was. Het doen én laten van die staatsmachten kan getoetst worden aan de open aansprakelijkheidsnorm en - onder bepaalde voorwaarden - aanleiding geven tot aansprakelijkheid.

De analyse voor de wetgevende macht was minder duidelijk. Kan een burgerlijke rechter oordelen dat de (federale of regionale) wetgever een fout heeft gemaakt door niet te handelen zoals verwacht kan worden van een normale, zorgvuldige en voorzichtige wetgever in dezelfde omstandigheden? Het antwoord op die vragen was lange tijd voer voor rechtsgeleerd debat. Met een arrest van 15 december 2022 heeft het Hof van Cassatie echter alle onduidelijkheid weggenomen. Ook het doen én laten van de wetgever kan aan de algemene zorgvuldigheidsnorm worden getoetst.

En dat is geen evidentie. Het behoeft immers weinig toelichting dat de grens tussen recht spreken (de voorbehouden taak van de rechter) en beleid maken (de voorbehouden taak van de wetgever) bijzonder dun wordt wanneer een rechter gevraagd wordt zich uit te spreken over het zorgvuldig optreden van de wetgever. De rechter wordt zo (ook) de rechter van de wetgever.

Is het voorgaande een pleidooi tegen de zorgvuldige wetgever? Uiteraard niet. De wetgever ordent de maatschappij middels een afweging van alle relevante belangen, en wordt verondersteld daarbij zorgvuldig te werk te gaan. Het resultaat van die wetgevende oefening nadien blootstellen aan een rechterlijke, zelfs marginale, beoordeling, kan echter verreikende gevolgen hebben. Het wetgevend debat riskeert zich te verplaatsen naar de rechtbank, die daarvoor (institutioneel) niet het geschikte forum is.

Ondernemingen – maar ook burgers – worden met deze rechtspraak blootgesteld aan bijkomende complexiteit, bovenop het zo reeds uitdagende reglementaire kader.                       

Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.


VBO-NIEUWSBRIEVEN EN PERSBERICHTEN

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.