COVID-19: Coronagids en andere aanbevelingen rond telewerk en arbeidsorganisatie

UPDATE 15/05/2020 – Volgens de experten zullen we nog een hele tijd met het coronavirus moeten leven. We zullen dan ook nog een hele tijd maatregelen moeten blijven nemen om de verdere verspreiding of nieuwe opflakkeringen van het virus zoveel mogelijk te vermijden. Dat geldt des te meer van zodra we de strenge ‘lockdown’maatregelen afbouwen en het onderscheid tussen essentiële en niet essentiële sectoren verdwijnt. Werkgevers, werknemers, sociale partners, preventiediensten en andere actoren hebben hierbij een belangrijke rol te spelen.

> Lees ons volledige dossier Impact coronavirus (COVID-19) op ondernemingen

 

1. Corona-ouderschapsverlof
2. Generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan
3. Telewerk in tijden van corona
4. FAQ rond telewerken en arbeidsorganisatie

 

1. Corona-ouderschapsverlof

Werkende ouders (ook pleeg- of adoptieouders), die ten minste 1 maand in dienst zijn bij hun werkgever, kunnen corona-ouderschapsverlof opnemen van 1 mei tot 30 juni, voor zover hun kind de leeftijd van 12 jaar nog niet heeft bereikt. Het kan worden opgenomen in de vorm van een halftijdse vermindering van arbeidsprestaties voor voltijders of deeltijders die minstens 3/4 werken, of in 1/5 vermindering van arbeidsprestaties voor voltijders. Het kan opgenomen worden in één keer tot het einde van de maatregel, of in één of meerdere weken of maanden, die al dan niet op elkaar aansluiten.

Het opnemen van dit corona-ouderschapsverlof is financieel voordeliger dan het normale ouderschapsverlof. De uitkering is 25% hoger dan de uitkering voor het normale ouderschapsverlof.

Daarbij telt het corona-ouderschapsverlof niet mee voor de maximale duurtijd van het normale ouderschapsverlof. Het corona-ouderschapsverlof komt bovenop het gewone ouderschapsverlof. De extra coronaverlofdagen komen niet in mindering van het ‘normale’ recht op ouderschapsverlof.

De werknemers die momenteel een gewoon ouderschapsverlof of tijdskrediet opnemen, kunnen enerzijds hun lopend ouderschapsverlof omzetten in een corona-ouderschapsverlof (bv. een 1/2 gewoon ouderschapsverlof in een 1/2 corona-ouderschapsverlof) of anderzijds hun lopend gewoon ouderschapsverlof of tijdskrediet tijdelijk schorsen en een corona-ouderschapsverlof aanvragen (bv. voltijds gewoon ouderschapsverlof schorsen voor een 1/2 corona-ouderschapsverlof).

De werknemer moet zijn werkgever drie werkdagen op voorhand laten weten dat hij corona-ouderschapsverlof wil opnemen. De werkgever moet dat binnen de drie werkdagen goedkeuren of weigeren. De RVA heeft een invulformulier ter beschikking gesteld dat aan de RVA overgemaakt dient te worden. Zodra de formaliteiten vervuld zijn, kan de werknemer aanspraak maken op een uitkering ten laste van de RVA. De werknemer kan op de website van de RVA nadere informatie vinden over die uitkering.

 

2. Generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan

UPDATE 15/05: Generieke gids – checklist

Onderstaande controlelijst is een lijst voor zelfcontrole gebaseerd op de generieke gids en de principes van de Welzijnswet en de Codex welzijn op het werk. Het kaderen van individuele punten moet aan de hand van deze richtlijnen gebeuren. Deze checklist wordt ook door de Inspectie Toezicht Welzijn op het Werk gehanteerd.

https://werk.belgie.be/sites/default/files/content/documents/Coronavirus/Checklist-generiekegids.docx

UPDATE 05/05/2020 - Op 4 mei werd een update van de Gids (V2) gepubliceerd

Hieronder de voornaamste inhoudelijke wijzigingen:

  • Pagina 7 - bij “Algemene maatregelen - maak maximaal gebruik van het sociaal overleg in jouw onderneming”
    • vervanging van ‘het overleg over de te nemen maatregelen moet zo vroeg mogelijk gebeuren, bij voorkeur voor een eventuele heropstart’ door ‘vraag het advies van de overlegorganen voor de heropstart’ 
  • Pagina 10 - bij “handhygiëne” : toevoeging van “Droog je handen na het wassen met een papieren doekje en gebruik dit doekje om de waterkraan dicht te draaien of sluit de kraan met je elleboog.” 
  • Pagina 12 - bij “reiniging van werkplekken, arbeidsmiddelen en sociale voorzieningen”
    • Toegevoegd: “wees bij heropstart alert voor mogelijke contaminatie (zoals legionella) in leidingen” 
  • Pagina 15 - bij ‘vervoer’ :
    • vervanging van ‘gebruik bij voorkeur geen deelfietsen, deelsteps, … ‘ door  ‘wees aandachtig voor hygiëne bij het gebruik van deelfietsen of deelsteps’.
    • aanpassing : “Door de werkgever georganiseerd gemeenschappelijk vervoer: respecteer social distancing en indien dat niet mogelijk is, beperk dan het aantal personen in het voertuig en/of voorzie afscheidingen (in voldoende flexibel materiaal met aandacht voor zichtbaarheid en veiligheid); gebruik eventueel bijkomend mondmaskers” 

*******


De sociale partners in de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk hebben, op vraag van minister van Werk Nathalie Muylle, hun verantwoordelijkheid opgenomen om die rol in te vullen. Het resultaat is een ‘Generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan’. De gids is gerealiseerd door de sociale partners in de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk in samenwerking met de FOD WASO (waaronder de inspectie Toezicht Welzijn op het Werk) en de beleidscel van de minister van Werk. Zij hebben vanuit hun expertise een gedragen instrument ontwikkeld dat een aantal noodzakelijke, minimale bouwstenen bevat om werknemers zo veilig mogelijk (terug) te kunnen laten werken in een volgende fase.

De Groep van 10 heeft kennis genomen van deze generieke gids en acht het werk van een dermate kwaliteit en degelijkheid dat de Groep zich het werkstuk heeft toegeëigend en aanbeveelt aan zijn leden. Op vraag van De Groep van 10 heeft de voorzitter van de Nationale Arbeidsraad het instrument ook overgemaakt aan de voorzitters van de paritaire comités.

De gids biedt richtlijnen, aanbevelingen en tips aan sectoren en aan werkgevers die hun activiteiten (gedeeltelijk) hebben moeten stopzetten, als voorbereiding op een veilige herneming van hun activiteiten. De generieke gids kan nu verder op maat worden ingekleurd door de verschillende sectoren om maximaal rekening te kunnen houden met hun sectorspecifieke context, en door elke werkgever die daar nood aan heeft. Sectoren en werkgevers die hun activiteiten niet hebben onderbroken en die zelf reeds de nodige maatregelen hebben genomen, kunnen deze gids gebruiken als verdere inspiratiebron.

Het sociaal overleg op alle niveaus speelt hierbij een centrale rol. De bestaande overlegorganen in de onderneming en de expertise die intern en extern aanwezig is, worden betrokken bij de conceptie en de toepassing van de maatregelen.

Als opsteller van de gids hebben we dit gedaan met als doel om de basisprincipes van de aanpak duidelijk te maken en om inspirerende richtlijnen, hulpmiddellen, aanbevelingen en tips om veilig te werken mee te geven. De verschillende maatregelen die erin gesuggereerd worden, staan niet op zich maar kaderen altijd in een groter geheel waarbij maatregelen aan de bron en collectieve technische en organisatorische maatregelen om het risico te beperken de voorkeur genieten op maatregelen gericht op het individuele bescherming. Het zijn op zich geen dwingende maatregelen. De keuze kan in iedere onderneming verschillen zijn, afhankelijk van de specifieke situatie en omstandigheden.

De gids gaat in op de basisprincipes inzake hygiëne en distancing en overloopt dan een werkdag om bij de verschillende situaties aandachtspunten, maatregelen en tips te geven. Zo komen aan bod:

  • Van thuis naar het werk
  • Transport
  • Bij aankomst op het werk
  • Kleedruimte/kleedkamers
  • Tijdens het werk / op de werkpost
  • Sanitaire voorzieningen
  • Rust- en lunnchpauzes
  • Circulatie
  • Terug naar huis
  • Derden in de onderneming
  • Werknemers op verplaatsing bij andere ondernemingen / particulieren
  • Werknemers offsite (werven, openbaar domein)
  • Thuis werken

Daarnaast bevat de gids ook een aantal scenario’s om social distancing toe te passen.

Het kabinet van minister Muylle heeft benadrukt dat dit een werkdocument is voor ondernemingen. De Inspectie (Toezicht Welzijn op het Werk) zal zich niet bezighouden met een specifieke controle op de naleving van de gids, maar wordt wel bevoegd voor het geheel. Ze zullen handelen volgens de normale aanpak die ze hanteren voor de controle op de naleving van de welzijswetgeving. De inspectie werkt momenteel op basis van een checklist waarmee ze nagaan of de verschillende aspecten zijn geïntegreerd in het ondernemingsbeleid zoals informatie, instructies en vorming, betrokkenheid preventiedienst, schoonmaakprogramma, onthaal en werken met derden en de toepassing van maatregelen m.b.t. telewerk, social distancing en hygiëne in de werkplaats, sociale voorzieningen, voertuigen, liften, vergaderzalen en andere lokalen en plaatsen. De inspectie toetst dus vooral de inspanning op de verschillende onderdelen eerder dan de maatregelen zelf, tenzij het zou gaan om evidente tekortkomingen (bv. geen sanitaire voorzieningen) en zij doen dit zowel op afstand als ter plaatse waarbij dat laatste vooral het geval is bij zware klachten of een vermoeden van ernstige problemen.

 

3. Telewerk in tijden van corona

De verstrengde maatregelen waartoe de Nationale Veiligheidsraad heeft beslist, houden in dat bedrijven – ongeacht hun omvang – verplicht zijn om telewerk te organiseren voor elke functie waarvoor dat mogelijk is, zonder uitzondering! Ook de zogenaamde cruciale sectoren en essentiële diensten zijn ertoe gehouden om, in de mate van het mogelijke, het systeem van telewerk toe te passen.

Volgens het arbeidsrecht kunnen werkgevers hun werknemers normaal niet verplichten om thuis te werken en werknemers kunnen het niet opeisen. De maatregelen waartoe de Nationale Veiligheidsraad heeft beslist zijn echter van openbare orde en moeten worden nageleefd door eenieder die zich op Belgisch grondgebied bevindt. In de gegeven omstandigheden lijdt het dus geen enkele twijfel dat een bedrijf zijn werknemers kan verplichten tot het uitvoeren van telewerk, daar waar telewerk mogelijk is. Werknemers zijn op grond van artikel 17, 2° en 4° van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten ertoe gehouden deze verplichting na te leven.

Door de verstrengde regels gaan we nu veel meer gebruikmaken van telewerk. Het succes daarvan is niet automatisch verzekerd. In artikel COVID-19: Telewerk vindt u meer informatie over te maken afspraken, belangrijke inhoudelijke en praktische aspecten en tips rond telewerk. 

Toepasselijke wetgeving

Het telewerk in de privésector dat op regelmatige basis wordt uitgevoerd, wordt essentieel geregeld door de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 85

Dat is niet hetzelfde als het occasioneel telewerk waarvoor de wet van 5 maart 2017 betreffende werkbaar en wendbaar werk een kader creëert. 

Let wel, een aantal elementen zoals het vrijwillig karakter zijn ‘overruled’ door de maatregelen van openbare orde inzake corona.

 

4. FAQ rond telewerken en arbeidsorganisatie

Hieronder vindt u antwoorden op de meest gestelde vragen.

Wat als uw werknemer niet wil komen werken uit schrik voor besmetting (op het werk, of door het nemen van het openbaar vervoer) maar niet ziek is en er geen andere redenen voorhanden zijn die de uitvoering van het werk onmogelijk maken?

Vermits de uitvoering van het werk niet onmogelijk is, is dat geen overmacht.

De werkgever kan in overleg met de werknemer, indien dat mogelijk is, beslissen om het werk tijdelijk anders te organiseren, bv. door te telewerken.

Indien dat niet mogelijk is, zal de werknemer dan ook ofwel betaalde vakantie moeten nemen ofwel verlof om dwingende redenen (max. 10 dagen per jaar).

Wat als een werknemer niet kan komen werken omdat hij in quarantaine is geplaatst door de overheid of omdat hij niet terug naar huis kan keren wegens een vliegverbod of annulering van zijn terugvlucht?   

Een werknemer met vakantie of na de beëindiging van een opdracht om professionele redenen in het buitenland, die daar ‘vastzit’ als gevolg van een vliegverbod of annulering van zijn terugvlucht, kan het bestaan van overmacht inroepen waardoor de werkhervatting verhinderd wordt. Hetzelfde geldt wanneer de werknemer in quarantaine wordt geplaatst.

Zie tijdelijke werkloosheid voor overmacht. De schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst omwille van overmacht wordt geregeld door artikel 26 van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten. Onder overmacht wordt verstaan: een plotse, onvoorziene gebeurtenis, onafhankelijk van de wil van partijen, die de uitvoering van de overeenkomst tijdelijk en volledig onmogelijk maakt. De afwezigheid van prestaties heeft de afwezigheid van loon tot gevolg. Onder bepaalde voorwaarden kan de werknemer echter uitkeringen genieten die door RVA uitbetaald worden wegens tijdelijke werkloosheid ingevolge overmacht.

Mag de werkgever een werknemer verplichten thuis te blijven als hij vermoedt dat de werknemer besmet is?

De werkgever kan de toegang tot de werkvloer niet weigeren op basis van vermoedens. De werkgever kan de werknemer wel vragen om zich, met het oog op de veiligheid van de collega’s, te laten onderzoeken, maar die is niet verplicht daarop in te gaan.

Om het risico op besmetting te verkleinen, kunt u wel in overleg met de werknemer beslissen om het werk tijdelijk anders te organiseren, indien mogelijk, bv. door te telewerken. 

Wat als de werknemer inroept dat hij bij zijn kinderen moet blijven omdat er geen opvang is voor de kinderen? 

In principe blijven de scholen open en wordt er in opvang voorzien. Ook de crèches blijven open.

Normaliter kan men dus geen gebrek aan kinderopvang inroepen om tijdelijk werkloos wegens overmacht te worden gesteld.

Enkel indien duidelijk wordt aangetoond dat er toch geen opvang was (de school zou bijvoorbeeld materieel niet in staat zijn om daarin te voorzien) en de ouder geen enkel alternatief heeft (geen telewerk mogelijk, de partner kan niet inspringen, enkel de grootouders of andere personen van gevorderde leeftijd zouden kunnen inspringen), kan tijdelijke werkloosheid wegens overmacht worden gevraagd.

In de andere gevallen zal de werknemer gebruik moeten maken van verlof om dwingende redenen, met een maximum van 10 dagen per jaar.

Hoe zit het met de dekking van een ongeval tijdens de duur van het telewerk?

Een telewerker is gedekt door de arbeidsongevallenverzekering als het ongeval zich voordoet tijdens en door het feit van de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst. Hij moet dus onder het gezag van zijn werkgever staan en zijn arbeidsovereenkomst aan het uitvoeren zijn op het moment van het ongeval. Er is een schriftelijk document vereist (in gelijk welke vorm) dat de werknemer toestaat om telewerk te verrichten. Dat moet ook de plaats vermelden waar het telewerk wordt verricht (wordt er geen plaats vermeld, dan geldt het vermoeden van arbeidsongeval voor de woonplaats of voor de plaats(en) waar het telewerk gewoonlijk wordt uitgevoerd), evenals het uurrooster van het telewerk (wordt dat niet vermeld, dan geldt het vermoeden van arbeidsongeval tijdens de werkuren die de telewerker zou moeten presteren indien hij in de lokalen van de werkgever zou zijn tewerkgesteld). Ook zonder schriftelijk document geldt de dekking, maar dan moet de telewerker aantonen dat het ongeval zich voordeed tijdens en door het feit van de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst.

De telewerker is ook gedekt op de weg van zijn woonplaats naar de school of opvangplaats van zijn kinderen en omgekeerd, alsook op de weg van zijn woonplaats naar de plaats waar hij zijn eetmaal neemt of het zich aanschaft en omgekeerd (dezelfde regels als voor de werknemer in de onderneming). Een arbeidsongeval moet, om als dusdanig te worden beschouwd, zich voordoen in het kader van de arbeidsovereenkomst. Een medewerker die op zijn dak klimt, is dus niet gedekt.

Een ongeval moet bij voorkeur onmiddellijk bij de werkgever worden aangegeven.

Hebben werknemers een attest nodig om te komen werken? 

Neen: er is in België vooralsnog géén attesteringsplicht.

Sinds woensdag 18 maart, 12.00 u geldt in België de regel: bedrijven zijn, ongeacht hun omvang, verplicht om telewerk te organiseren voor elke functie waar dat mogelijk is, zonder uitzondering. Waar het niet mogelijk is, dient social distancing strikt te worden gerespecteerd, op straffe van boetes en sluiting bij verdere niet-naleving van sancties. Social distancing dient daarbij te worden voorzien voor zowel de uitoefening van het werk als voor het door de werkgever georganiseerde vervoer.

Let op: deze bepalingen zijn niet van toepassing op de cruciale sectoren en essentiële diensten. Niettemin moeten ook daar de regels inzake social distancing in de mate van het mogelijke in acht worden genomen.

Burgers zijn daarnaast ook verplicht om thuis te blijven, met uitzondering om naar het werk te gaan, essentiële verplaatsingen (dokter, voedingswinkels, postkantoor, bank, apotheek, tankstation, helpen van mensen in nood), en lichaamsbeweging in de buitenlucht.

Voor werknemers die zich volgens deze maatregels dienen te verplaatsen om te gaan werken, is géén attest vereist.

Let op: in Frankrijk is er wel een attesteringsverplichting voor burgers die zich voor werkgerelateerde en persoonlijke redenen wensen te verplaatsen. Voor meer informatie daarover, alsook over de impact op grensarbeiders, zie VBO artikel COVID-19: Grenzen en buurlanden. In België is dat vooralsnog niet het geval. 

De provincies West-Vlaanderen en Limburg kondigen extra grenscontroles aan aan de Franse en Duitse grens. De politiediensten zullen vragen om verplaatsingen te motiveren – de redenen opgenomen in het ministerieel besluit van 18/03 blijven geldig, er is nog steeds géén attesteringsplicht.

Uitzondering: grensarbeiders die de grens tussen België en Frankrijk oversteken, dienen in het bezit te zijn van bovenvermelde attesten van de Franse overheid en de FOD WASO.

Voor grensarbeiders die de grens tussen België en Nederland oversteken, bestaat tot nader order géén attesteringsplicht.

Reizen buiten België?

Reizen buiten België die niet als noodzakelijk worden beschouwd, worden tot tot nader orde verboden.

Dat geldt uiteraard ook voor dienstreizen oftewel reizen die gebeuren in uitvoering van de arbeidsovereenkomst.

 

Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.


VBO-NIEUWSBRIEF IMPACT

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.