COVID-19: Coronagids en andere aanbevelingen rond telewerk en arbeidsorganisatie

UPDATE 30/10/2020 – Volgens de experten zullen we nog een hele tijd met het coronavirus moeten leven. We zullen dan ook nog een hele tijd maatregelen moeten blijven nemen om de verdere verspreiding of nieuwe opflakkeringen van het virus zoveel mogelijk te vermijden. Dat geldt des te meer van nu  we de strenge ‘lockdown’maatregelen afbouwen. Werkgevers, werknemers, sociale partners, preventiediensten en andere actoren hebben hierbij een belangrijke rol te spelen.

> Lees ons volledige dossier Impact coronavirus (COVID-19) op ondernemingen

 

1. Generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan
2. Telewerk in tijden van corona
3. FAQ rond telewerken en arbeidsorganisatie

 

1. Generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan

UPDATE 30/10: Generieke gids - Nieuwe versie van de gids

De sociale partners in de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk, hebben vandaag 30 oktober samen met deskundigen van de FOD WASO en de beleidscel van de minister van Werk een nieuwe versie van de gids gefinaliseerd.

Belangrijkste aanpassingen:

  • Continuiteit: De nieuwe versie focust niet meer op de heropstart na een lockdown maar op business continuity. De ondertitel van de generieke gids is daarom niet meer "veilig aan het werk" maar wel "veilig werken".
  • Er wordt benadrukt dat toegankelijke informatie en duidelijke en schriftelijke instructies en gepaste opleiding moet gegeven worden aan de werknemers over de maatregelen. Je moet ook checken of deze informatie en instructies goed begrepen zijn en correct worden opgevolgd. Ook informatie aan derden in de onderneming zoals, klanten, bezoekers en werknemers van onderaannemers moeten informatie krijgen over de genomen maatregelen.
  • Kwetsbare werknemers: Er wordt gevraagd om bijzondere aandacht te schenken aan werknemers met een kwetsbare gezondheid en aan werknemers met specifieke noden, zoals jongeren, stagiairs, werknemers met een handicap, beginnende werknemers, anderstaligen, buitenlandse arbeidskrachten,…
  • Sociale afstand houden en organiseren blijft een belangrijk punt, ook in de nieuwe versie van de gids.
  • De basisregels inzake quarantaine en isolatie zijn toegevoegd. Er wordt benadrukt dat het erg belangrijk is dat werkgevers, werknemers en alle andere actoren op de werkvloer de regels inzake quarantaine, isolatie en contactopsporing, maximaal en strikt opvolgen.
  • Er is een kleine wijziging bij de hygiënemaatregelen waar er aandacht is voor alternatieven voor papieren doekjes.
  • De grootste aanpassingen hebben betrekking op het thema ventilatie. Het algemene principe van voldoende en regelmatige verluchting van de werkruimten en sociale voorzieningen, hetzij door natuurlijke verluchting hetzij door mechanische ventilatie en goed onderhoud van ventilatie- en/of verluchtingssystemen wordt aangevuld met een oproep om permanent te ventileren, en bijzondere aandacht te besteden aan de CO2-waarde in de ruimte als indicator voor luchtverversing.
  • Er wordt extra duiding gegeven over het gebruik van mondmaskers en persoonlijke beschermingsmiddelen. Met een mondmasker beschermen we onze collega’s en derden zoals klanten, leveranciers. Met afstand beschermen we ook onszelf. Het principe blijft dus dat mondmaskers voorbehouden zijn voor situaties waar organisatorische maatregelen en collectieve beschermingsmiddelen niet volstaan om de 1,5 meter te respecteren. Eerst moet ingezet worden op die collectieve maatregelen vooraleer terug te grijpen naar maskers.
  • Indien het dragen van mondmaskers op de arbeidsplaats verplicht is, staat de werkgever in voor het verstrekken van de mondmaskers. Wanneer andere dan wegwerpmaskers worden gebruikt, waakt de werkgever over het correct onderhoud van deze maskers (bv. door passende instructies te geven, door ze te (laten) reinigen, …).
  • De maatregelen in verband met transport zijn geharmoniseerd. Wie niet alleen met de auto komt, respecteert de grootst mogelijke afstand tussen elke persoon tijdens het vervoer en draagt een mondmasker. Beperk zoveel mogelijk het aantal personen in het voertuig. Het is af te raden om met meer dan 2 personen samen in een gewone personenwagen te zitten (tenzij het gaat om personen die onder hetzelfde dak wonen). Indien je toch carpoolt, kies dan voor een vaste carpoolpartner. Hetzelfde principe bij het door de werkgever georganiseerd gemeenschappelijk vervoer: respecteer de grootst mogelijke afstand tussen elke persoon, beperk indien mogelijk het aantal personen in het voertuig en/of voorzie afscheidingen. Gebruik bijkomend mondmaskers. Wie met het openbaar vervoer komt, blijft de instructies van de vervoersmaatschappijen volgen.
  • Er wordt extra aandacht gevraagd voor de sanitaire ruimtes en sociale voorzieningen, zoals kleedkamers, rookruimtes, refters, verpozingslokalen, koffiehoek en andere plaatsen waar mensen zich kunnen verzamelen.
  • Situaties waarbij een werknemer ziek wordt tijdens het werk worden uitgebreid behandeld in een apart hoofdstuk.
  • Telewerk dat nu de regel is wordt uitgebreid behandeld met de nadruk op maximaliseren voor de functies die zich hiertoe lenen, goede afspraken en aandacht voor de welzijnsaspecten. Hou er ook rekening mee dat het leiding geven aan werknemers die telewerken, anders is dan in een situatie waar werknemers fysiek aanwezig zijn in de onderneming. Voorzie, indien nodig, voldoende begeleiding en opleiding zodat leidinggevenden zich hieraan kunnen aanpassen.

UPDATE 15/05: Generieke gids – checklist

Onderstaande controlelijst is een lijst voor zelfcontrole gebaseerd op de generieke gids en de principes van de Welzijnswet en de Codex welzijn op het werk. Het kaderen van individuele punten moet aan de hand van deze richtlijnen gebeuren. Deze checklist wordt ook door de Inspectie Toezicht Welzijn op het Werk gehanteerd.

https://werk.belgie.be/sites/default/files/content/documents/Coronavirus/Checklist-generiekegids.docx

UPDATE 05/05/2020 - Op 4 mei werd een update van de Gids (V2) gepubliceerd

Hieronder de voornaamste inhoudelijke wijzigingen:

  • Pagina 7 - bij “Algemene maatregelen - maak maximaal gebruik van het sociaal overleg in jouw onderneming”
    • vervanging van ‘het overleg over de te nemen maatregelen moet zo vroeg mogelijk gebeuren, bij voorkeur voor een eventuele heropstart’ door ‘vraag het advies van de overlegorganen voor de heropstart’ 
  • Pagina 10 - bij “handhygiëne” : toevoeging van “Droog je handen na het wassen met een papieren doekje en gebruik dit doekje om de waterkraan dicht te draaien of sluit de kraan met je elleboog.” 
  • Pagina 12 - bij “reiniging van werkplekken, arbeidsmiddelen en sociale voorzieningen”
    • Toegevoegd: “wees bij heropstart alert voor mogelijke contaminatie (zoals legionella) in leidingen” 
  • Pagina 15 - bij “vervoer”:
    • vervanging van “gebruik bij voorkeur geen deelfietsen, deelsteps, …” door  “wees aandachtig voor hygiëne bij het gebruik van deelfietsen of deelsteps”.
    • aanpassing : “Door de werkgever georganiseerd gemeenschappelijk vervoer: respecteer social distancing en indien dat niet mogelijk is, beperk dan het aantal personen in het voertuig en/of voorzie afscheidingen (in voldoende flexibel materiaal met aandacht voor zichtbaarheid en veiligheid); gebruik eventueel bijkomend mondmaskers” 

*******

De sociale partners in de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk hebben, op vraag van minister van Werk Nathalie Muylle, hun verantwoordelijkheid opgenomen om die rol in te vullen. Het resultaat is een ‘Generieke gids om de verspreiding van COVID-19 op het werk tegen te gaan’. De gids is gerealiseerd door de sociale partners in de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk in samenwerking met de FOD WASO (waaronder de inspectie Toezicht Welzijn op het Werk) en de beleidscel van de minister van Werk. Zij hebben vanuit hun expertise een gedragen instrument ontwikkeld dat een aantal noodzakelijke, minimale bouwstenen bevat om werknemers zo veilig mogelijk (terug) te kunnen laten werken in een volgende fase.

De Groep van 10 heeft kennis genomen van deze generieke gids en acht het werk van een dermate kwaliteit en degelijkheid dat de Groep zich het werkstuk heeft toegeëigend en aanbeveelt aan zijn leden. Op vraag van De Groep van 10 heeft de voorzitter van de Nationale Arbeidsraad het instrument ook overgemaakt aan de voorzitters van de paritaire comités.

De gids biedt richtlijnen, aanbevelingen en tips aan sectoren en aan werkgevers die hun activiteiten (gedeeltelijk) hebben moeten stopzetten, als voorbereiding op een veilige herneming van hun activiteiten. De generieke gids kan nu verder op maat worden ingekleurd door de verschillende sectoren om maximaal rekening te kunnen houden met hun sectorspecifieke context, en door elke werkgever die daar nood aan heeft. Sectoren en werkgevers die hun activiteiten niet hebben onderbroken en die zelf reeds de nodige maatregelen hebben genomen, kunnen deze gids gebruiken als verdere inspiratiebron.

Het sociaal overleg op alle niveaus speelt hierbij een centrale rol. De bestaande overlegorganen in de onderneming en de expertise die intern en extern aanwezig is, worden betrokken bij de conceptie en de toepassing van de maatregelen.

Als opsteller van de gids hebben we dit gedaan met als doel om de basisprincipes van de aanpak duidelijk te maken en om inspirerende richtlijnen, hulpmiddelen, aanbevelingen en tips om veilig te werken mee te geven. De verschillende maatregelen die erin gesuggereerd worden, staan niet op zich maar kaderen altijd in een groter geheel waarbij maatregelen aan de bron en collectieve technische en organisatorische maatregelen om het risico te beperken de voorkeur genieten op maatregelen gericht op het individuele bescherming. Het zijn op zich geen dwingende maatregelen. De keuze kan in iedere onderneming verschillen zijn, afhankelijk van de specifieke situatie en omstandigheden.

De gids gaat in op de basisprincipes inzake hygiëne en distancing en overloopt dan een werkdag om bij de verschillende situaties aandachtspunten, maatregelen en tips te geven. Zo komen aan bod:

  • Van thuis naar het werk
  • Transport
  • Bij aankomst op het werk
  • Kleedruimte/kleedkamers
  • Tijdens het werk / op de werkpost
  • Sanitaire voorzieningen
  • Rust- en lunchpauzes
  • Circulatie
  • Terug naar huis
  • Derden in de onderneming
  • Werknemers op verplaatsing bij andere ondernemingen / particulieren
  • Werknemers offsite (werven, openbaar domein)
  • Thuis werken

Daarnaast bevat de gids ook een aantal scenario’s om social distancing toe te passen.

Het kabinet van minister Muylle heeft benadrukt dat dit een werkdocument is voor ondernemingen. De Inspectie (Toezicht Welzijn op het Werk) zal zich niet bezighouden met een specifieke controle op de naleving van de gids, maar wordt wel bevoegd voor het geheel. Ze zullen handelen volgens de normale aanpak die ze hanteren voor de controle op de naleving van de welzijswetgeving. De inspectie werkt momenteel op basis van een checklist waarmee ze nagaan of de verschillende aspecten zijn geïntegreerd in het ondernemingsbeleid zoals informatie, instructies en vorming, betrokkenheid preventiedienst, schoonmaakprogramma, onthaal en werken met derden en de toepassing van maatregelen m.b.t. telewerk, social distancing en hygiëne in de werkplaats, sociale voorzieningen, voertuigen, liften, vergaderzalen en andere lokalen en plaatsen. De inspectie toetst dus vooral de inspanning op de verschillende onderdelen eerder dan de maatregelen zelf, tenzij het zou gaan om evidente tekortkomingen (bv. geen sanitaire voorzieningen) en zij doen dit zowel op afstand als ter plaatse waarbij dat laatste vooral het geval is bij zware klachten of een vermoeden van ernstige problemen.

 

2. Telewerk in tijden van corona

Op vandaag is telewerk nog steeds aanbevolen ongeacht omvang of activiteit van het bedrijf.

Volgens het arbeidsrecht kunnen werkgevers hun werknemers normaal niet verplichten om thuis te werken en werknemers kunnen het niet opeisen. De maatregelen waartoe de Nationale Veiligheidsraad heeft beslist zijn echter van openbare orde en moeten worden nageleefd door eenieder die zich op Belgisch grondgebied bevindt. In de gegeven omstandigheden lijdt het dus geen enkele twijfel dat een bedrijf zijn werknemers kan verplichten tot het uitvoeren van telewerk, daar waar telewerk mogelijk is. Werknemers zijn op grond van artikel 17, 2° en 4° van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten ertoe gehouden deze verplichting na te leven.

Door de verstrengde regels gaan we nu veel meer gebruikmaken van telewerk. Het succes daarvan is niet automatisch verzekerd. In artikel COVID-19: Telewerk vindt u meer informatie over te maken afspraken, belangrijke inhoudelijke en praktische aspecten en tips rond telewerk. 

Toepasselijke wetgeving

Het telewerk in de privésector dat op regelmatige basis wordt uitgevoerd, wordt essentieel geregeld door de collectieve arbeidsovereenkomst nr. 85

Dat is niet hetzelfde als het occasioneel telewerk waarvoor de wet van 5 maart 2017 betreffende werkbaar en wendbaar werk een kader creëert. 

Let wel, een aantal elementen zoals het vrijwillig karakter zijn ‘overruled’ door de maatregelen van openbare orde inzake corona.

 

3. FAQ rond telewerken en arbeidsorganisatie

Hieronder vindt u antwoorden op de meest gestelde vragen.

Wat als uw werknemer niet wil komen werken uit schrik voor besmetting (op het werk, of door het nemen van het openbaar vervoer) maar niet ziek is en er geen andere redenen voorhanden zijn die de uitvoering van het werk onmogelijk maken?

In geval van quarantaine is de werkgever niet gehouden tot de betaling van het gewaarborgd loon.

Vermits de uitvoering van het werk niet onmogelijk is, is dat geen overmacht.

De werkgever kan in overleg met de werknemer, indien dat mogelijk is, beslissen om het werk tijdelijk anders te organiseren, bv. door te telewerken.

Indien dat niet mogelijk is, zal de werknemer dan ook ofwel betaalde vakantie moeten nemen ofwel verlof om dwingende redenen (max. 10 dagen per jaar).

Wat als een werknemer niet kan komen werken omdat hij in quarantaine is geplaatst door de overheid of omdat hij niet terug naar huis kan keren wegens een vliegverbod of annulering van zijn terugvlucht?   

Een werknemer met vakantie of na de beëindiging van een opdracht om professionele redenen in het buitenland, die daar ‘vastzit’ als gevolg van een vliegverbod of annulering van zijn terugvlucht, kan het bestaan van overmacht inroepen waardoor de werkhervatting verhinderd wordt. Hetzelfde geldt wanneer de werknemer in quarantaine wordt geplaatst.

In geval van quarantaine is de werkgever niet gehouden tot de betaling van het gewaarborgd loon.

Op grond van het bijzondere-machtenbesluit 37 hebben de sociale partners in samenwerking met de bevoegde ministers een quarantaineattest uitgewerkt. In geval van vermoeden van besmetting moet (bij kleurencode rood) of kan (bij kleurencode oranje) de werknemer zich aanmelden bij de huisarts. Indien de huisarts geen besmetting vaststelt, maar wel een risico op besmetting vermoedt of indien de arts een besmetting vaststelt zonder dat er zich symptomen voordoen, schrijft de arts een quarantainegetuigschrift. Indien er thuiswerk mogelijk is, kunnen werknemer en werkgever overeenkomen dat er tijdens de periode van quarantaine verder wordt thuisgewerkt. Indien er geen thuiswerk mogelijk is, kan de werkgever op grond van dit quarantaineattest de werknemer tijdelijk werkloos stellen. De werknemer ontvangt een tijdelijke werkloosheidsuitkering. Deze regels gelden ook indien de quarantaine van de werknemer niet wordt opgelegd door de arts, maar door de overheid.

De werkgever heeft de verplichting om als een goede huisvader te waken over zijn onderneming en de gezondheid van alle werknemers. Indien de werkgever vermoedt dat er zich een besmetting voordoet, kan hij een werknemer vragen om de werkplaats te verlaten.

Voor meer informatie: lees de brochure ‘Zorg voor uw medewerkers die de grens overgaan’ van het VBO, waarin praktische aanbevelingen staan met betrekking tot reizen naar het buitenland.

Mag de werkgever een werknemer verplichten thuis te blijven als hij vermoedt dat de werknemer besmet is?

De werkgever kan de toegang tot de werkvloer niet weigeren op basis van vermoedens. De werkgever kan de werknemer wel vragen om zich, met het oog op de veiligheid van de collega’s, te laten onderzoeken, maar die is niet verplicht daarop in te gaan.

Om het risico op besmetting te verkleinen, kunt u wel in overleg met de werknemer beslissen om het werk tijdelijk anders te organiseren, indien mogelijk, bv. door te telewerken.

Wat als de werknemer inroept dat hij bij zijn kinderen moet blijven omdat er geen opvang is voor de kinderen? 

In principe blijven de scholen open en wordt er in opvang voorzien. Ook de crèches blijven open.

Normaliter kan men dus geen gebrek aan kinderopvang inroepen om tijdelijk werkloos wegens overmacht te worden gesteld.

Enkel indien duidelijk wordt aangetoond dat er toch geen opvang was (de school zou bijvoorbeeld materieel niet in staat zijn om daarin te voorzien) en de ouder geen enkel alternatief heeft (geen telewerk mogelijk, geen corona-ouderschapsverlof mogelijk de partner kan niet inspringen, enkel de grootouders of andere personen van gevorderde leeftijd zouden kunnen inspringen), kan tijdelijke werkloosheid wegens overmacht worden gevraagd.

In de andere gevallen zal de werknemer gebruik moeten maken van de verloven waarop hij/zij recht heeft.

Hoe zit het met de dekking van een ongeval tijdens de duur van het telewerk?

Een telewerker is gedekt door de arbeidsongevallenverzekering als het ongeval zich voordoet tijdens en door het feit van de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst. Hij moet dus onder het gezag van zijn werkgever staan en zijn arbeidsovereenkomst aan het uitvoeren zijn op het moment van het ongeval. Er is een schriftelijk document vereist (in gelijk welke vorm) dat de werknemer toestaat om telewerk te verrichten. Dat moet ook de plaats vermelden waar het telewerk wordt verricht (wordt er geen plaats vermeld, dan geldt het vermoeden van arbeidsongeval voor de woonplaats of voor de plaats(en) waar het telewerk gewoonlijk wordt uitgevoerd), evenals het uurrooster van het telewerk (wordt dat niet vermeld, dan geldt het vermoeden van arbeidsongeval tijdens de werkuren die de telewerker zou moeten presteren indien hij in de lokalen van de werkgever zou zijn tewerkgesteld). Ook zonder schriftelijk document geldt de dekking, maar dan moet de telewerker aantonen dat het ongeval zich voordeed tijdens en door het feit van de uitvoering van zijn arbeidsovereenkomst.

De telewerker is ook gedekt op de weg van zijn woonplaats naar de school of opvangplaats van zijn kinderen en omgekeerd, alsook op de weg van zijn woonplaats naar de plaats waar hij zijn eetmaal neemt of het zich aanschaft en omgekeerd (dezelfde regels als voor de werknemer in de onderneming). Een arbeidsongeval moet, om als dusdanig te worden beschouwd, zich voordoen in het kader van de arbeidsovereenkomst. Een medewerker die op zijn dak klimt, is dus niet gedekt.

Een ongeval moet bij voorkeur onmiddellijk bij de werkgever worden aangegeven.

 

Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.


VBO-NIEUWSBRIEVEN

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.