Startbaanovereenkomsten: wat is er gebeurd met ‘Rosetta’?

Rosetta, de film van de gebroeders Dardenne uit 1999, vertelt het verhaal van de jonge Rosetta die tegen een achtergrond van sociale ellende en instabiliteit haar job kwijtraakt. Het verhaal gaat dat die film, of op zijn minst de titel, de inspiratie vormde voor de introductie van de startbaanovereenkomst, die werd ingevoerd om “de inschakeling van jongeren op de arbeidsmarkt te bevorderen”.

Sinds 1 januari 2026 is de verplichting om startbaanovereenkomsten (SBO) af te sluiten afgeschaft. De ideale gelegenheid om dieper in te gaan op enkele meer technische aspecten van dat systeem.

De startbaanovereenkomst is geen aparte overeenkomst die verschilt van een ‘gewone’ overeenkomst. Het is simpelweg een arbeidsovereenkomst die wordt afgesloten met een jongere onder de 26 jaar, met een aantal specifieke kenmerken ten opzichte van normale overeenkomsten (minder loon in geval van opleiding, afwezigheden met behoud van loon om te reageren op vacatures, kortere opzeggingstermijn).

Er bestaan drie types startbaanovereenkomst (een gewone, minstens halftijdse arbeidsovereenkomst, een combinatie van een deeltijdse arbeidsovereenkomst en een opleiding, en een leer-, stage- of inschakelingsovereenkomst).

Tot 1 januari 2026 waren alle werkgevers in de privésector met minstens vijftig werknemers verplicht om een bepaald aantal jongeren onder de 26 aan te werven, volgens een quotum van 3% berekend op basis van hun personeelsbestand op 30 juni van het voorgaande jaar.

Afschaffing van de SBO-verplichting sinds 1 januari 2026

De wet houdende diverse bepalingen van 18 december 2025 leidde tot de afschaffing van de verplichting om jongeren onder de 26 jaar tewerk te stellen/aan te nemen via een startbaanovereenkomst. Concreet gaat het om de afschaffing van:

• de verplichting om jongeren in dienst te nemen en de procedures om een vrijstelling van die verplichting te verkrijgen;
• de verplichting om een aandeel stageplaatsen aan te bieden dat overeenkomt met 1% van het personeelsbestand;
• het mechanisme van een compenserende vergoeding voor werkgevers die hun verplichtingen niet nakomen;
• de jaarlijkse evaluatie door de NAR en de CRB.

Sommige bepalingen van de wet blijven echter behouden, zoals het bestaan, als zodanig, van de startbaanovereenkomst. Het behoud van die overeenkomsten wordt gerechtvaardigd door het gebruik ervan in de publieke sector en door het feit dat startbaanovereenkomsten gedeeltelijk onder de bevoegdheid van de gewesten en gemeenschappen vallen (voor overeenkomsten die worden gecombineerd met een opleiding of stage enz.). De startbaanovereenkomst blijft dus bestaan als overeenkomst die mag (maar niet moet) worden aangeboden aan een jongere onder de 26 jaar.

Daarnaast blijft het verplicht om de startbaanovereenkomst apart te vermelden in de DmfA. Dat punt staat momenteel echter ter discussie.

Het VBO is tevreden met de afschaffing van die aanwervingsverplichting, die haar doelstellingen nooit echt wist te bereiken. Het wijst echter op het belang van een snelle inschakeling van jongeren – in het bijzonder van laaggeschoolden – op de arbeidsmarkt en benadrukt het belang van stelsels van alternerend leren.