Internationaal talent als hefboom voor toekomstbestendige arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt sputtert: knelpuntberoepen stapelen zich op, de Belgische vacaturegraad is inmiddels al jarenlang de hoogste van Europa, en de vergrijzing versnelt. Tegelijk kaarten de regionale autoriteiten zelf de moeilijkheden aan in het aantrekken van internationaal talent.

In dat licht publiceerde de OESO in samenwerking met de Europese Commissie het rapport ‘Improving the Economic Migration Framework to Attract and Retain Qualified Talent in Flanders’. Ook voor Wallonië wordt dergelijk rapport verwacht. De OESO biedt geen snelle oplossingen, maar wel een scherpe diagnose en een strategisch kompas voor het aantrekken én behouden van internationaal talent.

De diagnose: veel potentieel, maar ondermaatse uitvoering

Hoewel Vlaanderen theoretisch openstaat voor economische migratie, blijft de praktijk achter. Op basis van onder meer uitgebreide input door diverse stakeholders, waaronder het VBO, sectorfederaties en individuele bedrijven, benoemt de OESO een aantal structurele drempels:

• Complexe en trage procedures: De gecombineerde vergunning (bestaande uit zowel (federale) verblijfs- als (regionale) arbeidsvergunning) blijft administratief omslachtig. De doorlooptijd blijft te lang en vormt daardoor een obstakel, zeker in competitieve sectoren waar snelheid cruciaal is of in geval van tewerkstelling van kortere duur. Ook de informatie over de ‘single permit’ is nog te gefragmenteerd over verschillende websites, met verwarring voor werkgevers tot gevolg.
• Versnippering van bevoegdheden: Migratiebeleid is verdeeld over verschillende overheidsniveaus (federaal, regionaal, lokaal), wat leidt tot onduidelijkheid, vertraging en gebrek aan regie.
• Beperkte erkenning van buitenlandse kwalificaties: Buitenlandse diploma’s en ervaring worden niet altijd gevalideerd of erkend, waardoor hoogopgeleide migranten vaak onder hun niveau aan de slag moeten.
• Onvoldoende focus op retentie: Aantrekken is slechts de eerste stap. Zonder aandacht voor integratie, huisvesting, gezinshereniging, taalonderwijs en loopbaanbegeleiding is de kans groot dat talent elders naartoe trekt.

Van reactief naar strategisch migratiebeleid

De OESO pleit voor een paradigmashift. Economische migratie moet niet langer worden gezien als een noodoplossing, maar als een strategisch instrument binnen het bredere arbeidsmarkt- en economische beleid. Enkele kernaanbevelingen:

1. Versnelling en vereenvoudiging van procedures

• Digitaliseer en stroomlijn de aanvraagprocedures voor economische migratie, met bijzondere aandacht voor de momenteel lage doorlooptijd voor de gecombineerde vergunning (arbeids- en verblijfsvergunning).
• Introduceer duidelijke termijnen voor beslissingen, zodat werkgevers en migranten weten waar ze aan toe zijn.
• Creëer één centraal informatiepunt voor alle migratiegerelateerde procedures (onestopshop), toegankelijk voor zowel de Belgische werkgever als de buitenlandse werknemer.

2. Meer strategische talentwerving

• Ontwikkel een proactieve talentstrategie, gericht op sectoren met structurele tekorten.
• Voer gerichte internationale campagnes in landen met een overschot aan geschikte profielen (bv. ICT, zorg, techniek).
• Werk samen met diasporanetwerken en buitenlandse universiteiten om Vlaanderen als aantrekkelijke bestemming te profileren.

3. Versterking van de samenwerking met werkgevers

• Betrek sectororganisaties en werkgevers bij het opstellen van migratielijsten en bij de beoordeling van knelpuntberoepen.
• Maak ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld via sectorale migratiepilots.
• Zorg voor begeleiding en ondersteuning van werkgevers bij het aanwerven en integreren van internationaal talent.

4. Verbeterde erkenning van buitenlandse kwalificaties

• Versnel en vereenvoudig de erkenningsprocedures, vooral voor gereglementeerde beroepen.
• Ontwikkel alternatieve manieren om competenties te beoordelen, zoals praktijkgerichte toetsen of portfolio-evaluaties.
• Zorg voor transparantie over het erkenningstraject voor zowel migranten als werkgevers.

5. Focus op retentie en integratie

• Investeer in taalonderwijs, begeleiding op de werkvloer en toegang tot basisdiensten zoals huisvesting en kinderopvang.
• Besteed aandacht aan het gezin van de arbeidsmigrant, zodat ook de eventuele partner en kinderen vlot geïntegreerd worden.
• Ondersteun loopbaanontwikkeling van migranten via mentoring, opleidingen en begeleiding naar gekwalificeerde jobs.

6. Verbetering van coördinatie en governance

• Stel een coördinerend orgaan aan dat verantwoordelijk is voor het overkoepelende economische migratiebeleid, om versnippering tussen beleidsniveaus en -domeinen tegen te gaan.
• Versterk de samenwerking tussen federale en Vlaamse niveaus, bijvoorbeeld voor visumbeleid en sociale zekerheid.
• Gebruik data en monitoring om het beleid continu te evalueren en bij te sturen.

Vlaanderen, en ons land in het algemeen, beschikt over veel troeven om buitenlands talent aan te trekken. Maar om in een wereldwijde war for talent mee te spelen, is een doortastend en toekomstgericht beleid nodig. De OESO reikt daarvoor heldere aanbevelingen aan. Het komt er nu op aan die om te zetten in concreet beleid, over diverse beleidsniveaus en -domeinen heen, in samenwerking met alle stakeholders en met aandacht voor snelheid, transparantie en inclusie. Het is eveneens uitkijken naar de analyse en aanbevelingen voor Wallonië. Internationaal talent aantrekken én behouden is geen doel op zich, maar een middel om veerkrachtig, innovatief en welvarend te blijven.

Lees het volledige rapport van de OESO hier (PDF).