Sinds de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek op 1 september krijgt ecocide een volwaardige plaats binnen het Belgische strafrecht. Het gaat daarbij niet om een nieuw etiket voor elke milieu-inbreuk, noch om een algemene klimaatverplichting voor ondernemingen. De boodschap voor ondernemingen is tegelijk eenvoudig en belangrijk: een sterk milieubeheersysteem is voortaan expliciet onderdeel van de strafrechtelijke risicobeheersing.
Wat is ecocide precies?
Artikel 94 van Boek II van het nieuwe Strafwetboek omschrijft ecocide als het opzettelijk plegen, door handelen of nalaten, van een onwettige daad die ernstige, grootschalige en langdurige milieuschade veroorzaakt, met kennis van die schade. Al die elementen moeten samen bewezen worden. Die strafbaarstelling is dus niet bedoeld voor een gewone administratieve tekortkoming, een eenmalig technisch incident of een schadegeval zonder die uitzonderlijke ernst.
Er is pas sprake van een inbreuk als aan drie voorwaarden wordt voldaan: een onwettige handeling, schade van uitzonderlijke ernst en kennis van die schade.
Waarom is dit relevant voor bestuurders?
Ecocide is een misdrijf van niveau 6. Voor natuurlijke personen staat daarop een gevangenisstraf van vijftien tot twintig jaar. Voor rechtspersonen bedraagt de hoofdgeldstraf 1,2 tot 1,6 miljoen euro. De impact van een strafdossier gaat echter verder dan die geldsom. De bedrijfscontinuïteit, de vergunningen, de financiering, de verzekerbaarheid, de relaties met afnemers en de reputatie kunnen rechtstreeks worden geraakt. Een vervolging van de vennootschap sluit bovendien de mogelijke aansprakelijkheid van natuurlijke personen niet uit.
De raad van bestuur moet zich ervan vergewissen dat materiële milieurisico’s worden geïdentificeerd, dat kritieke preventie-investeringen niet worden uitgesteld zonder onderbouwde beslissing en dat ernstige signalen tijdig worden geëscaleerd. Een ESG-rapport achteraf is geen alternatief voor effectieve controle tijdens de exploitatie.
Waar ligt het concrete risico?
Het grootste risico ontstaat vaak wanneer een bekend signaal – een lek, aanhoudende emissie, gebrekkige opslag, een falende veiligheidsbarrière of herhaalde afwijking – niet wordt onderzocht, niet wordt opgevolgd of niet tot het juiste beslissingsniveau doordringt. Er is pas sprake van een inbreuk als aan drie voorwaarden wordt voldaan: een onwettige handeling, schade van uitzonderlijke ernst en kennis van die schade. Juist daarom is de manier waarop beslissingen binnen het bedrijf worden genomen, gedocumenteerd en opgevolgd van cruciaal belang.
Bepaalde activiteiten kunnen, naargelang hun aard, omvang en operationele context, een verhoogde blootstelling aan milieurisico’s met zich meebrengen. Het gaat daarbij met name om installaties met gevaarlijke stoffen, afvalstromen, water- of bodemrisico’s, maritieme activiteiten, infrastructuurprojecten en complexe ketens met kritieke onderaannemers. Die activiteiten vereisen een verhoogde waakzaamheid en evenredige maatregelen op het vlak van preventie, monitoring en incidentrespons.
Vier acties die ondernemingen nu meteen kunnen nemen
- Maak, voor zover mogelijk, een actueel overzicht van de vergunningen, exploitatievoorwaarden, controleverplichtingen en verantwoordelijkheden per site.
- Zorg ervoor dat de escalatieprocedures bij ernstige incidenten voldoende duidelijk zijn om een snelle en gecoördineerde respons mogelijk te maken, met name wat betreft de eventuele stillegging, de indamming, het technisch onderzoek, de melding en het herstel.
- Documenteer kritieke signalen, besluiten en corrigerende maatregelen op passende wijze, zodat een doeltreffende en evenredige opvolging kan worden aangetoond.
- Herbekijk, waar nodig, de contracten met kritieke onderaannemers en ga na of in de praktijk effectief kan worden voldaan aan de informatie-, audit-, kennisgevings- en samenwerkingsverplichtingen.
Conclusie
Het nieuwe Strafwetboek maakt niet van elke milieu-inbreuk een ecocide. Het trekt wel een duidelijke grens: een bewuste handeling of nalatigheid die tot uiterst ernstige, grootschalige en langdurige milieuschade leidt, krijgt de zwaarste strafrechtelijke aandacht. De beste reactie is geen papieren overcompliance, maar aantoonbare operationele beheersing: ken de regels, monitor de risico’s, behandel signalen onmiddellijk en zorg dat bestuur en management tijdig kunnen ingrijpen.
Lees meer artikels over:
