Van de wieg tot het graf: België belast een mensenleven lang

In België word je belast van bij de geboorte tot aan je overlijden. Tijdens ons leven betalen we belastingen op arbeid, consumptie, sparen, investeren, wonen en ondernemen. Bij de overdracht van vermogen aan de volgende generatie volgt vaak nog een laatste fiscale afrekening via erf- en schenkingsrechten. We worden belast wanneer we inkomen verdienen, wanneer we het uitgeven, wanneer we het investeren en wanneer we het nalaten. Het enige dat onbelast is, is ongeveer de lucht die we inademen, maar laten we niemand op ideeën brengen.

België heeft doorheen de jaren een fiscaal systeem opgebouwd dat niet alleen uitzonderlijk complex is, maar er ook voor zorgt dat we behoren tot de landen met de zwaarste fiscale druk ter wereld. Belastingen worden steeds opnieuw ingezet als antwoord op budgettaire uitdagingen, zonder aandacht voor de impact ervan op economische groei, investeringen en ondernemerschap. Van inkomen tot nalatenschap, van consumptie tot investering: geen enkele economische activiteit ontsnapt aan de fiscus en dat op federaal, gewestelijk, provinciaal en gemeentelijk niveau. Het resultaat is een uitzonderlijk complex en zwaar belastend kader dat zowel burgers als ondernemingen doorheen hun hele levenscyclus treft.

Belastingdruk remt economisch potentieel af

Ons fiscale arsenaal is omvangrijk en laat nauwelijks economische activiteit ongemoeid. In internationale vergelijkingen behoort België steevast tot de kopgroep van landen met de hoogste belastingdruk. Wie werkt, ziet een groot deel van zijn loon verdampen nog voor het de rekening bereikt. Wie spaart, wordt geconfronteerd met roerende voorheffing. Wie investeert in vastgoed, betaalt registratierechten en onroerende voorheffing. Recent werd daar ook nog het regime rond meerwaarden aan toegevoegd.

Daarbovenop komt een wirwar van federale, gewestelijke, provinciale en lokale heffingen die vaak minder zichtbaar zijn, maar wel degelijk wegen op de kostenstructuur van ondernemingen. Bedrijven kunnen dergelijke lasten niet zomaar absorberen. Uiteindelijk worden ze doorgerekend in prijzen, drukken ze op investeringen en jobcreatie of beïnvloeden ze investeringsbeslissingen.

Met een gigantische handicap aan de start

Voor een kleine open economie als België is dat erg problematisch. Investeerders vergelijken landen. Ondernemers kiezen waar ze zich best vestigen om te kunnen groeien. Internationale bedrijven beslissen waar nieuwe projecten worden ontwikkeld. In die context is een exuberant hoge belastingdruk een erg groot concurrentieel nadeel, met als risico minder buitenlandse investeringen, minder start-ups die hier schalen en minder hooggekwalificeerde profielen die zich hier duurzaam vestigen.

Dat is des te problematischer omdat België voor enorme uitdagingen staat. De energietransitie, digitalisering, defensie, vergrijzing en productiviteitsgroei vereisen de komende jaren aanzienlijke investeringen. Die middelen zullen niet uitsluitend van de overheid komen. Ze vergen ook privaat initiatief, risicokapitaal en ondernemerschap.

Tijd voor een duidelijke koerswijziging

Een duurzaam fiscaal beleid begint met de erkenning dat de belastingdruk zijn economische limieten heeft bereikt. We moeten af van de automatische reflex om nieuwe belastingen te heffen of bestaande tarieven te verhogen. Elke nieuwe heffing die wordt ingevoerd om een begrotingsgat te dichten, holt het draagvlak voor economische activiteit verder uit. Op een bepaald punt betaal je immers steeds meer belastingen op een krimpend draagvlak – trop d’impôt tue l’impôt – en zet je een pervers systeem in gang dat onze economische basis aanvreet.

Een geloofwaardige begrotingsstrategie moet daarom in de eerste plaats vertrekken van de uitgavenzijde. De uitgaven moeten zich aanpassen aan de beschikbare ontvangsten, en niet omgekeerd. Qua overheidsuitgaven als aandeel van het bbp behoort ons land ook tot de Europese kopgroep. Structureel geven we meer uit dan er binnenkomt. Dat fundamentele onevenwicht kan niet blijvend worden opgelost door burgers en ondernemingen verder te belasten. Het vergt politieke moed om uitgaven kritisch te screenen, overlappende bevoegdheden te stroomlijnen en slim in te grijpen waar de toegevoegde waarde ontbreekt. Digitale transformatie biedt bovendien de mogelijkheid om veel meer repetitieve taken over te laten aan artificiële intelligentie, waardoor menselijke arbeid kan verschuiven naar taken met meer toegevoegde waarde.

Daarnaast moeten beleidsmakers duidelijke keuzes durven maken. Niet elke uitgave is even prioritair. Niet elk systeem is nog aangepast aan de realiteit van vandaag. Fiscale uitzonderingen die eerder historisch dan rationeel zijn en rigide structuren die efficiënte dienstverlening in de weg staan, vragen allemaal om een herziening. Hervormingen zijn noodzakelijk om middelen vrij te maken voor wat werkelijk waarde creëert: innovatie, productiviteit, werkgelegenheid en competitiviteit.

De keuze is eigenlijk eenvoudig, ook al is de uitvoering complex. Blijven we belastingen verhogen om een steeds grotere overheid te financieren, wetende dat dat de economische motor langzaam uitholt? Of bouwen we aan een fiscaal kader, met een behapbare fiscale druk, dat ondernemerschap ondersteunt, investeringen aantrekt, economische groei stimuleert en op een duurzame manier een begroting in evenwicht mogelijk maakt?

België staat bekend om zijn surrealisme. Het is tijd om ook inzake fiscaliteit opnieuw voor realisme te kiezen. Want wanneer belastingen het economisch potentieel ondergraven, komt uiteindelijk de welvaart van iedereen – niet alleen die van ondernemers of investeerders – onder druk te staan. En dat is een rekening die we allemaal betalen.